Het ontstaan van de Aardehuizen
Van akkerland tot woongemeenschap
Waar nu onze 23 Aardehuizen en een gezamenlijk Middenhuis staan, was ooit niets anders te vinden dan een wijds akkerlandschap van klei en aarde aan de rand van Olst. Op deze plek bouwden wij met leem, stro en hergebruikte materialen aan onze eigen manier van wonen: bouwen, werken, wonen en leven in harmonie met de natuur, in verbondenheid met elkaar en ter inspiratie van de wereld om ons heen. Dat werd ook ons motto. Zo groeide er, letterlijk uit de grond, een wijk op waarin duurzaamheid en verbinding de belangrijkste leefregels zijn.
Maar hoe is dat precies begonnen? Elk Aardehuis, elke gezamenlijke maaltijd in het Middenhuis en elk stukje moestuin heeft een verhaal, en dat verhaal begon lang voordat de eerste steen (of eigenlijk: de autoband) werd gelegd. Het was een verhaal van dromen, doorzetten, samen aanpakken en heel veel geloof in een idee dat op papier misschien onmogelijk leek.
Op deze pagina nemen we je mee door dat verhaal: een tijdlijn van de allereerste plannen tot de viering van ons tienjarig bestaan. Lees het verhaal over hoe een kale akker in Olst uitgroeide tot de levendige, duurzame gemeenschap die de Aardehuizen vandaag de dag zijn.
Ga mee op reis door onze tijdlijn
Het ontstaan van het idee
Ons verhaal begint in een rijtjeshuis uit 1927 aan Het Bijltje in Deventer. Ruurdtje en Paul lezen over de heilzame werking van leemstuc en toveren met een restpartij leem hun piepkleine slaapkamer om tot een waar leemparadijs. Een vriend die komt kijken, ziet de gelijkenis met complete woningen die hij op internet is tegengekomen: “Zoek maar eens op de term ‘Earthship’.” Dat doen ze, en ze zijn meteen verkocht. Diezelfde zomer reist Paul naar Zweden om twee weken mee te bouwen aan een ‘Jordskepp’ en komt terug boordevol ideeën om ook in Deventer zoiets te gaan bouwen.
Een presentatie en een schot in de roos
Paul nodigt in februari tien stadgenoten uit voor een presentatie over zijn ervaringen en ideeën. Er komen veertig mensen opdagen, van heinde en verre. Een schot in de roos! Een herhaling trekt twee weken later nog eens vijfendertig nieuwsgierigen. Ruurdtje en Paul nodigen alle vijfenzeventig uit voor maandelijkse bijeenkomsten om samen verder te dromen en ideeën uit te werken. Een vaste kerngroep van zo'n dertig mensen blijft komen, het begin van wat later onze vereniging zou worden.
Maandelijkse bijeenkomsten
In deze groep zitten vanaf het begin drie huishoudens die vandaag nog steeds in hun Aardehuis wonen. De overige woningen worden later bewoond door mensen die in een latere fase instapten. Maar zonder al die ‘uitstappers’ waren we ook nooit gekomen waar we nu zijn. Neem Jurgen Tacq, die Paul kende van de Jordskepp-bouwplaats in Zweden. Hoewel hij vooraf al wist dat hij zelf nooit in een Aardehuis zou willen wonen, kwam hij maandelijks over vanuit Amsterdam en zette hij zich belangeloos in om een presentatie voor de gemeente Deventer te maken.
Oprichting van de vereniging
Gedurende 2006 wordt duidelijk dat ons initiatief een blijvertje is. Uit onze maandelijkse visiedagen ontstaan werkgroepjes rond techniek, ruimtelijke wensen, locaties en contact met de gemeente, met als doel een partnerschap. Als juridische basis richten we in november Vereniging Aardehuis Oost Nederland op. De naam ‘Aardehuis’ geeft de tongbreker ‘earthship’ een Nederlands tintje, en staat met zijn dubbele A altijd bovenaan alfabetische lijstjes. ‘Oost-Nederland’ voegen we toe omdat we vermoeden dat ons idee elders navolging krijgt, terwijl wij ons richten op Deventer en omgeving.
Inconvenient truths
In januari 2007 hebben we een afspraak met twee wethouders van de gemeente Deventer. Het is opvallend onstuimig weer, helemaal in lijn met wat Al Gore op dat moment wereldwijd voorspelt met An Inconvenient Truth. Helaas laat de VVD-wethouder verstek gaan, en smeken de ambtenaren achter de schermen om vooral niet met ons in zee te gaan: twee reorganisaties hebben al voor achterstanden gezorgd. Het resultaat is een beleefde afwijzing van B en W. Zelfs jaren later horen we nog weleens dat de gemeente daar achteraf spijt van had.
Garbage Warrior
Publiciteit rond onze plannen leidt ertoe dat een Zwolse woningcorporatie een theehuis laat bouwen door earthship-bedenker Michael Reynolds, vrijwel in onze achtertuin. We krijgen als vereniging af en toe de sleutel van de bouwhekken om in het weekend mee te bouwen en ervaring op te doen. Ook organiseren we een screening van de net uitgebrachte documentaire Garbage Warrior, waarbij hoofdrolspeler Reynolds na afloop een Q&A doet voor een stampvolle bioscoopzaal. Een mooie kans om te leren van de bedenker van het concept dat ons zo inspireerde.
Contact met Olst-Wijhe
Ondanks alle publiciteit zitten we vast in het bureaucratische moeras van Deventer. Maar in september 2008 gebeurde er iets moois. Een van onze leden geeft yogalessen aan een nieuwe leerlinge, die een wethouder van buurgemeente Olst-Wijhe blijkt te zijn. Hij vertelt haar over de Aardehuisplannen, en wordt de volgende dag gebeld: “Hoeveel hectare hebben jullie eigenlijk nodig? Want wij hebben wel wat beschikbaar.” Een week later hebben we een kennismakingsgesprek en bekijken we samen de mogelijke bouwplek aan de zuidrand van Olst.
Intentieverklaring en haalbaarheidsstudie
De gemeente Olst-Wijhe besluit serieus te verkennen of onze plannen haalbaar zijn. Er volgt een werkbezoek aan het inmiddels bijna afgebouwde Earthship in Zwolle. Woningcorporatie SallandWonen schuift aan om de financiering van enkele sociale-huurwoningen te onderzoeken. We starten een haalbaarheidsonderzoek onder begeleiding van een gespecialiseerd bureau, en de samenwerking tussen gemeente, SallandWonen en onze vereniging wordt bezegeld met een officieel document, en niet alleen figuurlijk het scheppen van een band.
Start van de ontwerpfase
Met de haalbaarheidsstudie positief afgerond beginnen we aan de ontwerpfase, waarin individuele wensen worden samengebracht met collectieve vereisten. Daarbij houden we één uitgangspunt vast: we willen geen project worden dat aan elkaar hangt van uitzonderingen, maar laten zien dat het bouwen van Aardehuizen kan binnen de reguliere wet- en regelgeving. Een hele uitdaging. We gaan op zoek naar een architect die ons daarin maximaal kan begeleiden, en komen uit bij architectenbureau Orio van Michel Post.
Het sociocratisch kringmodel
Vanaf 2006 nemen we besluiten op basis van consent, waarbij elk besluit door alle leden wordt gedragen. Omdat dit nog niet was ingebed in een sociocratisch kringmodel, zorgt dat soms voor ellenlange vergaderingen met alle veertig leden tegelijk. Een aantal van ons gaat op cursus om onze vereniging organisatorisch om te bouwen. Werkgroepen worden onderling gekoppelde werkkringen met eigen mandaat. Bij de start van de bouwfase stroomlijnen we dit verder tot een heus non-profit aannemingsbedrijf, een van de succesfactoren voor het realiseren van de Aardehuizen.
Beeldvorming en publiciteit
De ontwerpfase levert serieuze tekeningen, artist's impressions en een stedenbouwkundig ontwerp op, mooi beeldmateriaal voor publicaties in kranten en tijdschriften. Dat trekt niet alleen potentiële bouwvrijwilligers, het geeft ook de inwoners van Olst een beter beeld van wat er gaat verrijzen: geen ‘molshopen’ of ondergrondse toestanden, maar mooie, in het groen ingepakte moderne huizen. De zichtbaarheid helpt ons enorm om draagvlak te winnen, zowel lokaal als daarbuiten, en zet de toon voor wat komen gaat.
Duurzaam Dorp en Duurzame 100
We doen mee aan de wedstrijd ‘Duurzaam Dorp Overijssel’, met een te winnen jury- en publieksprijs. Voor de publieksprijs flyeren we zelfs huis-aan-huis door het hele dorp. Dat mocht niet baten, maar op een spannende uitslagenavond ontvangen we wél de juryprijs, uit handen van onder anderen ex-astronaut Wubbo Ockels en oud-premier Ruud Lubbers. Een maand later worden we opnieuw landelijk nieuws: Trouw zet Paul vanuit het niets op plek 25 van de Duurzame 100-ranglijst, voor zijn inspanningen voor de Aardehuizen én de Transition Towns.
Schop in de grond
Met een definitief ontwerp op zak gaan we de financiering rond krijgen. Tijdens de haalbaarheidsstudie kregen we al intentieverklaringen van banken, maar als het erop aankomt, dreigen we alsnog te stranden. Als nawee van de bankencrisis van 2008 zijn banken heel voorzichtig geworden en blijken we voor de meeste toch te experimenteel. Uiteindelijk is er één bank bereid tot financiering. De grond wordt gekocht voor ruim 900.000 euro, en in december worden de bouwhekken en containers vol bouwmaterialen afgeleverd op onze pas verworven moddervlakte.
Onze handen vol
Geen van de toekomstige bewoners heeft ervaring met het bouwen van een eigen huis, maar onder begeleiding van bouwprofessionals worden de eerste contouren zichtbaar. Iedere volwassene committeert zich aan minimaal één dag per week als bouwvakker, en in tal van werkkringen nemen we honderden besluiten. Intussen groeit de stroom vrijwilligers die een plek krijgen op het kampeerveld en op de bouw zelf. Wat een hoop leuke mensen van over de hele wereld! Door hun komst ontdekken we zelfs wanneer het in welk land vakantie is.
Bouwen aan ons netwerk
Niet alleen op de bouwplaats zijn we actief. Collectieve zelfbouw en ecologisch samenleven worden in steeds meer delen van het land populair. In Bergen koopt een groep een voormalig defensieterrein, in het zuiden groeit Vereniging Ecodorp Brabant. Samen met deze en andere pioniers leggen we in Deventer de basis voor stichting Ecodorpennetwerk Nederland, later GEN Nederland.
Het bouwen aan een breed netwerk past uitstekend bij onze missie: bouwen, werken, wonen en leven in harmonie met de natuur, in verbondenheid met elkaar en ter inspiratie van de wereld om ons heen.
Omschakelen naar strobouw
De bouwfase kent hoge pieken en diepe dalen. De oplevering van de eerste twee woningen in 2013 is aanleiding voor een feest, maar ook voor zorgen: de bouw verloopt veel langzamer dan verwacht. We vinden onszelf opnieuw uit als organisatie, richten specialistische teams in, en veranderen van bouwconcept om tijd en kosten te besparen: na twaalf woningen met wanden van aarde-gestampte autobanden gaan we over op strobouw. In juni 2015 komen we over de finish van deze bouwmarathon van drieënhalf jaar, met de oplevering van het Middenhuis, ons gemeenschapsgebouw.
Lokale impact en spin-offs
Een bezoekerscentrum wisten we niet te realiseren, maar van de nood maakten we een deugd. Eind 2015 lanceren Aardehuizers Jan, Ruurdtje en Paul ‘Olst in Transitie’, gericht op lokale projecten die fossiele afhankelijkheid afbouwen en sociale, economische en ecologische alternatieven van onderop laten ontstaan. Daaruit groeien spin-offs als het Olster Repair Café, verpakkingsloos winkelinitiatief ZonderMeer, Duurzaamheidswinkel Goede Buren en energiecoöperatie Goed Veur Mekare. Onze ambitie rond lokale voedselvoorziening krijgt vorm in stichting Eetbaar Olst-Wijhe, die een hectare gemeentegrond helpt omvormen tot voedselbos.
VVE en afbouw
Ook al is de bouwfase officieel voorbij, toch loopt er nog regelmatig een Aardehuizer rond in bouwkleding. Ieder huishouden is zelf verantwoordelijk voor de afbouw van zijn woning: de een haalt er hulp bij, de ander kiest voor slow afbouwen met tweedehands materialen. Daarbij komt altijd overleg kijken, want ieder is lid van de Vereniging van Eigenaren, en wie iets aan de schil van zijn huis wil doen, heeft een akkoord nodig. In onze veelvormige wijk met eigenzinnige bewoners levert dat soms flinke hobbels op. En de grootste moeten dan nog komen.
Vochtproblemen
In een van de huizen ontstaan verzakkingsscheuren in een binnenmuur. Tot onze schrik blijkt er vocht in het zandpakket onder de vloer te zitten, waardoor dak-dragende kolommen zijn aangetast, en dit speelt in alle Aardehuizen. We besluiten samen hoe we het aanpakken: alle kolommen krijgen een betonnen voet om houtrot te voorkomen. De vloeren moeten open, dus de bouwkleren komen weer uit de kast en overal klinkt gezaag en geboor. Ook diverse daken blijken vochtproblemen te hebben; drie woningen krijgen een nieuwe bovenkant en enkele koepels worden vervangen. Leergeld, noemen we dat.
Energie en zeezout
Het einde van de bouwfase betekent niet dat we klaar zijn met experimenteren. Zelfvoorziening in energie blijft het domein van pioniers die de duurzame samenleving willen versnellen. We gaan een samenwerking aan met hogescholen en universiteiten, en vormen met bedrijven en het hoger onderwijs een consortium om te experimenteren met een buurtbatterij op basis van zeezout. We nemen deel aan het Europese project SERENE en krijgen van de rijksoverheid een tienjarige experimenteerstatus om een lokaal smartgrid aan te leggen. Weer een stap richting onze droom van zelfvoorziening.
Carport met zonnepanelendak
Onze wens tot zelfvoorziening krijgt een boost wanneer een van de Aardehuizers een overkapping voor de parkeerplaats laat bouwen, met ruimte voor 230 zonnepanelen op het dak. De bekostiging gebeurt via een erfenis en een lening; zodra die is afbetaald, komt het geheel in bezit van de vereniging. Doordat elektrische deelauto's en de buurtbatterij in wisselwerking laden, kunnen we pieken en dalen in onze energievraag afvlakken en het elektriciteitsnet ontlasten. Met de carport zijn we het grootste deel van het jaar netto-energieleverancier geworden.
Een nieuwe vereniging
In 2020 ruilen we de VVE in voor Beheervereniging Aardehuizen Olst (BAO). Vooral de vochtproblematiek had ons doen inzien dat een VVE ons niet meer paste. De onderhoudsbegroting nemen we mee, maar het beheer van de schil van de woningen laten we erbuiten. Dat geeft veel lucht in ons gemeenschapsleven: we bekommeren ons nu om gezamenlijk bezit als het Middenhuis, het groen, paden en financiën, georganiseerd in werkkringen met roulerende samenstelling. Zo spreiden we kennis en werken we afwisselend samen met buren die we anders misschien minder zouden zien.
Aardehuis Feestival
Tien jaar iedereen onder dak, twintig jaar tussen droom en heden: voor ons ruim voldoende reden voor een feestje. De zomer van 2025 staat in het teken van een vierdaags Aardehuis Feestival, met een reünie van iedereen die bij de bouw betrokken was, workshops, lezingen, een livemuziek programma, een open-Aardehuizenroute, heerlijke catering en een dagelijks wisselende markt vol doe-dingen. Ook GEN Nederland, eveneens jubilerend, strijkt neer met een tentenkampje in het naburige voedselbos. Hoogtepunt voor velen: de eerste editie van Earth House Conscious Dance, ons eigen ecstatic dance-evenement. Net als de Aardehuizen zelf: een blijvertje!
Het leven bij de Aardehuizen
Tot op heden werken we samen nog steeds aan onze visie van bouwen, werken, wonen en leven in harmonie met de natuur, in verbondenheid met elkaar en ter inspiratie van de wereld om ons heen.
De echte bouw is allang achter de rug, maar we realiseren in dit jaar wel een renovatie van het gezamenlijke Middenhuis.
Ook wordt er nog steeds hard gewerkt in het voedselbos, de buurtmoestuin en andere projecten in de omgeving. Zo blijven we samen bouwen aan een duurzame toekomst in verbinding met elkaar en zorgen we dat onze bloeiende gemeenschap nog vele jaren mee kan.
