Een begroting van 6 miljoen euro, 1,2 hectare en heel veel plannen voor vergroening: de economische kant van het project bleef tot nu toe wat onderbelicht. In dit artikel staat alles op een rijtje: van lokale economie tot internationale uitstraling.

De omvang van het project in z'n geheel: de bouw van 23 aardehuizen, gemeenschapshuis en bezoekerscentrum heeft een begroting van € 6 miljoen, voor o.a. zonnepanelen, rietbedfilter, sedumdaken en een groene buitenruimte. Maar niet alleen tijdens de bouw heeft het project economische waarde. Elke fase van het project, de voorbereiding – die nu bijna gereed is – de bouw, en het wonen, werken en leven levert een bijdrage aan de economie. Uitgangspunt daarbij is dat het project een stimulans is voor het vergroenen van de economie, en als onderdeel daarvan voor de lokale economie. Hier wordt voor elke fase beschreven hoe het project bijdraagt aan het vergroenen van de economie.

Fase 1: Voorbereiding

De voorbereidingsfase is bijna afgerond, de bouw gaat bijna starten. Maar ook in deze voorbereidingsfase heeft het project economisch nut. Dit zit ‘m hoofdzakelijk in de samenwerking met allerlei partnerorganisaties.

Samenwerking met veel partners

Inmiddels werkt de Vereniging Aardehuis Oost-Nederland samen met 29 partners. Deze lijst is nog niet compleet. Onze partners komen uit verschillende sectoren: van de bouw (BAM, VAR) tot financiering en organisatie (Gibo-groep, De Groene Hypotheekadviseurs, Building Community) tot overheden (gemeente Olst, provincie Overijssel) en onderwijs (Saxion, Windesheim).

Veel van deze partners hebben geen ervaring met aardehuizen. Aardehuizen zijn uniek voor Nederland, en zelfs uniek voor de wereld doordat we de earthships die we uit andere landen kennen, innoveren tot voor het Nederlandse systeem en klimaat geschikte aardehuizen. Daarnaast is voor deze partners de organisatievorm - collectief particulier opdrachtgeverschap – waarbij het opdrachtgeverschap van onderop wordt georganiseerd, en op grote schaal met vrijwilligers zal worden gebouwd, een nieuw terrein.

Door deze partnerschappen profiteren wij niet alleen van de specifieke kennis van deze organisaties, maar zij ook van het innoverende karakter van ons project. Kennis over duurzaamheid, zelfbouw en wijze van organiseren wordt zo overgedragen aan deze organisaties. Niet voor niets noemt BAM ons de formule 1 onder de bouwprojecten. Zij kiezen bewust voor samenwerking met de Vereniging Aardehuis om zelf te leren, in de verwachting dat dit de komende tien, twintig jaar gemeengoed gaat worden. Al onze partnerorganisaties vergaren zo kennis en ervaring in een nieuw marktsegment dat sterk in opkomst is. CPO’s worden zelfs genoemd in het regeerakkoord van het kabinet Rutte.

Bewuste keuze voor lokale partners

We kiezen bewust voor samenwerking met lokale partners. Voor keuzes in het bouwproject hebben we een keuzematrix opgesteld, met diverse duurzaamheidscriteria. Een belangrijk criterium is ‘lokaal’. In deze voorbereidingsfase leidt dat tot contracten met lokale organisaties als sloopbedrijf Dusseldorf (Deventer, 10 km) en notaris Roelofs uit Olst. Het aardehuisproject zal daardoor met name ook een positief effect hebben voor de lokale economie.

Economische waarde restproducten

In Nederland worden behoorlijk wat producten gerecycled. Toch zijn er nog restproducten van het productieproces die worden weggegooid. Wij proberen deze restproducten een nieuwe bestemming te geven tijdens de bouw. Dat loopt uiteen van zaagsel van de houtzagerij - dat normaal wordt weggegooid - dat gedurende de bouwfase gebruikt zal worden voor de mobiele composttoiletten, tot 16.000 onbruikbare autobanden die een nieuwe bestemming krijgen als draagmuur in de woningen. Omdat deze restproducten geen afval meer zijn, vormen ze geen kostenpost meer, maar krijgen een economische waarde. Om dezelfde reden is er bijvoorbeeld bewust voor gekozen om geen aluminium blikjes voor de muren te gebruiken. Deze worden in Nederland al op grote schaal hergebruikt en productie kost veel energie. Verwerking in de bouw zou daarmee contraproductief zijn uit milieu en economisch oogpunt. In de voorbereidingsfase zijn contacten gelegd met organisaties en afspraken gemaakt over het gebruik van deze restproducten tijdens de bouw.

Fase 2: Bouw

De bouwfase wordt een levendige fase voor de gemeente Olst, wat tot bedrijvigheid leidt en daarmee een stimulans vormt voor de lokale economie.

Vrijwilligers: bedrijvigheid

Inmiddels hebben zich al meer dan 250 vrijwilligers formeel ingeschreven bij de vereniging om te komen helpen tijdens de bouw. Daarnaast zijn er nog velen die al hebben toegezegd te komen helpen, maar zich niet formeel hebben ingeschreven. Deze vrijwilligers komen tijdens de bouw allemaal in Olst overnachten, eten, boodschapjes doen, kennismaken met mooie omgeving en later wellicht terugkomen naar de regio. De bouw duurt 2 jaar en gedurende die periode zijn er dagelijks zo’n 20 à 25 personen op de bouwplaats aan het werk.

Ervaring met de bouw van earthships elders in de wereld, leert dat er vrijwilligers uit binnen- en buitenland komen om bij de bouw van een earthship te helpen. Nog nooit is er in de wereld in één keer een hele wijk met aardehuizen gebouwd. De verwachting is dat de toestroom van vrijwilligers uit buitenland enorm groot zal zijn.

Publiciteit: toerisme

De schaal van het project zal ook behoorlijke (mogelijk internationale) publiciteit genereren. De projectorganisatie omvat ook een werkgroep communicatie, die nu al over een netwerk met  journalisten beschikt. De website is in het Engels en Duits toegankelijk. Met name uit het nabije en milieubewuste Duitsland verwachten we op dit punt belangstelling. Publiciteit voor het project betekent ook publiciteit voor Olst en omgeving. Dit zal een positief effect op het toerisme teweeg kunnen brengen. Toerisme is de grootste economische groeisector ter wereld.

Samenwerking met ROC: ontwikkelen kennis en vaardigheden tijdens de bouw

Belangrijke doelstelling van het project is om de kennis van en ervaring met ecologische zelfbouw te vergroten. Zo’n 60% van de bouw gebeurt door de bewoners en vrijwilligers. Deels zal dit eenvoudig (stamp)werk zijn. Vrijwilligers die langer komen bouwen, krijgen echter de mogelijkheden om hun kennis en ervaring te vergroten door ook complexere technieken te leren. Denk daarbij bijvoorbeeld aan het maken van muren van leemsteen, het stuccen met leem, het bouwen van kachels, het isoleren van daken met ecologische materialen. Ecologisch bouwen wordt steeds populairder. De vrijwilligers kunnen de kennis en vaardigheden dus niet alleen benutten voor eigen projecten, maar ook voor de arbeidsmarkt.

Specifiek daarop gericht zijn ook de plannen (en contacten) met een ROC om deze kennis en vaardigheden tijdens het bouwproject op te kunnen doen. Leerlingen van het ROC kunnen dan meedraaien tijdens de bouw om al bouwend nieuwe kennis en ervaring op te doen.

Rondleidingen en promotie

Met diverse partners en sponsors is overeengekomen dat zij gedurende de bouw met groepen werknemers of collega-organisaties het bouwterrein kunnen bezoeken voor een rondleiding. Zij benutten het aardehuisproject daarmee voor hun eigen pr, maar promoten tegelijkertijd deze groene, duurzame manier van bouwen, organiseren en leven.

Opdrachten lokale bedrijven

Voor de toelevering van materialen, maar ook voor de meer gespecialiseerde werkzaamheden worden contracten gesloten met bedrijven. Bewust streven we er daarbij naar om lokale bedrijven en kleine zelfstandigen in te huren, zodat de directe omgeving economisch mee profiteert van het bouwproject.

Fase 3: Wonen, leven, Bezoekerscentum

Gezamenlijk beheer omgeving

Het wonen en leven in de wijk met aardehuizen is niet naar binnen gericht. De toekomstige bewoners kiezen er bewust voor om contact te leggen met lokale organisaties en bewoners. Het project Olsterzon - gericht op zonnepanelen voor huishoudens in Olst en omgeving - is daar een uitstekend voorbeeld van. 162 huishoudens hebben gebruik gemaakt van deze door de Vereniging Aardehuis Oost Nederland opgezette actie.

Ook als we in Olst wonen, blijven we gericht op de bredere gemeenschap. Belangrijke activiteit wordt het beheer van de openbare grond tussen de wijk en de spoorlijn. Dit gebied van nu ruim 1 hectare maar in potentie 4 hectare wordt openbaar toegankelijk met natuur, recreatie en met een eetbaar landschap. Lokale bewoners worden uitgenodigd om in het beheer te participeren. Dit kan bijvoorbeeld leiden tot gezamenlijk grootschalig maken van jam, inmaken van groenten etc. Een optie is om, wat niet nodig is voor eigen gebruik, weer via lokale winkels te verkopen, met een nuttige besteding van de opbrengst voor de gemeenschap. Uiteraard zal dit alles op biologische wijze geproduceerd worden, waarbij ook oude (streek)producten worden geherintroduceerd.

Bezoekerscentrum

De activiteiten in het bezoekerscentrum zijn allereerst gericht op het uitventen van onze kennis en ervaring met ecologisch bouwen. Dit zal in het bezoekerscentrum – ook een aardehuis dat we zelf gaan bouwen - via seminars, cursussen en tentoonstelling plaatsvinden. De kennisoverdracht is niet alleen gericht op de techniek (aardehuizen, strobouw, leemstuccen etc) maar bijvoorbeeld ook op de organisatie van het geheel. In de boekingen en planning zoeken we samenwerking met andere lokale organisatie die actief zijn op dit terrein of die zaalruimte verhuren. Daarnaast is er in het bezoekerscentrum de mogelijkheid om ruimten te huren voor bewoners of omwonenden met een eigen praktijk.

Naast de cursusruimten zal het bezoekerscentrum beschikken over een B&B en een horecafaciliteit. Naar verwachting zal het bezoekerscentrum behoorlijk wat dagjestoeristen trekken. Op elektrische fietsen zijn we goed ingespeeld met een oplaadpunt voor zonnestroom.

Handboek

Het streven is om alle fasen en alle aspecten van ons project (techniek, organisatie, financiën, wijze van samenwerken, wet- en regelgeving…) vast te leggen in een handboek voor mensen en organisaties die aan de slag willen met zelfbouw- en organisatie van ecologische bouwprojecten. Al onze kennis, de positieve ervaringen maar ook de tegenvallers en valkuilen komen daarin aan de orde.

Conclusie

Het aardehuisproject heeft in alle fasen economische spin-off. Dit zit deels in de uitwisseling van kennis en vaardigheden met professionele organisaties. Zij kunnen de opgedane kennis benutten voor hun eigen marktsegment. Daarnaast leidt het project tot bedrijvigheid in allerlei vormen, waarvan de lokale en regionale omgeving economisch zal profiteren